Adaptieve verlichting

Adaptieve verlichting laat de kleurtemperatuur en, als u dat wilt, de helderheid van uw lampen in de loop van de dag het daglicht volgen: 's ochtends warm, overdag koel en helder, 's avonds warm en gedimd, 's nachts heel warm en donker. Het verloop wordt bepaald door een curve waarvan de punten aan zonsopgang en zonsondergang hangen. Zo schuift het met de seizoenen mee.

U maakt zoveel instanties aan als u wilt, bijvoorbeeld voor de woonkamer, de keuken en de slaapkamer. Elke instantie koppelt een selectie lampen aan een eigen curve. Adaptieve verlichting schakelt nooit een lamp in of uit — ze stuurt alleen bij wat ingeschakeld is.

Overzicht

De tabel toont elke instantie met Naam, het aantal Lampen, de huidige Streefwaarde — bijvoorbeeld „4130 K”, bij instanties met helderheid „4130 K · 100 %” — en het aantal lampen dat op dit moment Gepauzeerd is (zie Handmatig ingrijpen). Houden lampen alleen hun helderheid vast, dan staat er bijvoorbeeld „1 + 2 alleen helderheid”.

Met Nieuwe instantie maakt u een instantie aan; met Bewerken en Verwijder in elke rij wijzigt of verwijdert u haar.

Instantie aanmaken

De editor vraagt achtereenvolgens:

• Naam — verplicht. Hij verschijnt ook in de naam van de systeemvariabele (zie Automatisch actief).
• Lampen — met Lamp toevoegen kiest u lampen uit de categorie Verlichting die een kleurtemperatuur, een helderheid of beide hebben, ongeacht via welke technologie ze zijn aangesloten. De keuzelijst is per ruimte gegroepeerd. Een lamp kan maar bij één instantie horen; lampen uit een andere instantie zijn grijs weergegeven, met tussen haakjes de naam van die instantie.
• Curve — zie hieronder.
• Helderheid volgens de curve regelen — aanvankelijk uit. Dan volgt alleen de kleurtemperatuur de curve, de helderheid bepaalt u zelf. Lampen die alleen een helderheid hebben, blijven in dat geval ongemoeid.
• Pauze na handmatig ingrijpen — zie Handmatig ingrijpen.

Opslaan in de balk bovenaan slaat de instantie op en brengt u terug naar het overzicht. Ingeschakelde lampen krijgen direct de waarden van de curve. Hetzelfde geldt wanneer u een bestaande instantie wijzigt.

De curve

Elke rij van de tabel is een punt van de curve:

• Anker — Zonsopgang, Zonsondergang of Tijdstip.
• Verschuiving (min) / tijdstip — bij de zonne-ankers de verschuiving in minuten (tussen −720 en 720; negatief betekent ervoor), bij Tijdstip het vaste tijdstip. Naast de verschuiving staat wanneer het punt vandaag valt, bijvoorbeeld „vandaag 17:05”.
• Kleurtemperatuur (K) — tussen 1000 en 10000 K.
• Helderheid (%) — tussen 1 en 100 %. Zonder Helderheid volgens de curve regelen is de kolom grijs weergegeven, maar ze wordt toch opgeslagen.

Een curve heeft minstens 2 en hoogstens 12 punten. Punt toevoegen voegt een rij toe, het kruisje aan het einde van een rij verwijdert haar. Standaard herstellen zet de voorinstelling van een nieuwe instantie terug:

Anker	Verschuiving / tijdstip	Kleurtemperatuur	Helderheid
Zonsopgang	0	2700 K	60 %
Zonsopgang	120	4500 K	100 %
Zonsondergang	−120	4500 K	100 %
Zonsondergang	0	3000 K	80 %
Tijdstip	22:00	2200 K	40 %

Tussen twee punten verandert het licht geleidelijk, 's nachts van het laatste punt tot het eerste in de ochtend. Een aparte nachtmodus is er niet: de nacht is een punt van de curve. Moet het licht de hele nacht gelijk blijven, plaats dan kort voor de ochtend een tweede punt met dezelfde waarden, bijvoorbeeld Tijdstip 05:00 met 2200 K en 40 %. De punten gelden in de volgorde van hun tijdstip, niet in de volgorde van de tabel; schuift een zonne-anker in de loop van het jaar langs een vast tijdstip, dan ordent de curve zich vanzelf opnieuw.

Zonsopgang en zonsondergang volgen uit de geografische positie van de controller, die u onder Administratie → Instellingen op het tabblad Geografische positie vastlegt. Zijn ze niet bekend, dan rekent de functie met 07:00 en 19:00; in het overzicht van de functies staat dan „Adaptieve verlichting: zonsopgang/zonsondergang onbekend, 07:00/19:00 wordt gebruikt”.

Het Voorbeeld onder de tabel tekent het verloop van vandaag over 24 uur: de kleurtemperatuur en, met Helderheid volgens de curve regelen, de helderheid, samen met de zonstijden van vandaag en het huidige tijdstip. Ongeldige waarden zijn rood gemarkeerd; de instantie kan pas worden opgeslagen als ze zijn gecorrigeerd.

Elke lamp krijgt de curve binnen haar eigen bereik. Haalt een lamp maar 2700 K, dan blijft ze op 2700 K, ook als de curve 's avonds 2200 K vraagt.

In bedrijf

• Inschakelen: Wordt een lamp ingeschakeld — met de hand, via de app, door een automatisering of door de bewegingsverlichting —, dan krijgt ze direct de huidige waarde van de curve. Veel lampen nemen in uitgeschakelde toestand geen kleurtemperatuur aan; een lamp kan daarom kort in haar oude kleur oplichten voordat ze omschakelt.
• Bijsturen: Zolang een lamp aan is, volgt ze de curve ongeveer elke minuut in kleine stappen die niet opvallen. De lampen van een instantie krijgen hun opdrachten na elkaar, zodat de bus niet overbelast raakt; bij grote instanties duurt een ronde daarom enkele seconden.
• Uitgeschakelde lampen krijgen niets. De helderheid gaat nooit onder 1 %; adaptieve verlichting schakelt dus ook via de helderheid niets uit.
• Kleur: Adaptieve verlichting schrijft nooit een kleur (zoals rood of blauw).

Handmatig ingrijpen

Wijzigt iemand bij een ingeschakelde lamp de kleurtemperatuur, de kleur of — met Helderheid volgens de curve regelen — de helderheid, dan laat de instantie die lamp met rust. Waar de wijziging vandaan komt, maakt niet uit: drukknop, app, scène, automatisering of een ander systeem. Ook stapsgewijs dimmen met een drukknop wordt herkend, zodra de helderheid merkbaar van de laatste waarde afwijkt.

De pauze geldt voor kleurtemperatuur en helderheid samen en duurt tot de lamp uit- en weer ingeschakeld wordt — hoogstens zo lang als onder Pauze na handmatig ingrijpen bij Maximale duur (minuten) is ingesteld (aanvankelijk 240, hoogstens 1440). 0 betekent zonder tijdslimiet, dus alleen tot uit/aan. Na het uit/aan of na afloop van de tijd krijgt de lamp direct weer de waarde van de curve. Pauzes overleven een herstart van de controller.

Er ontstaat geen pauze

• in de eerste seconden na het inschakelen — veel lampen melden dan hun laatst opgeslagen helderheid en kleur,
• door kleine afwijkingen door afronding,
• door dimmen als Helderheid volgens de curve regelen uit staat: de kleurtemperatuur volgt dan verder de curve,
• zolang Automatisch actief uit staat.

Samen met de bewegingsverlichting

Een lamp kan tegelijk in een instantie van de bewegingsverlichting en van de adaptieve verlichting staan. Zolang beide functies ingeschakeld zijn, verdelen ze het werk:

• De kleurtemperatuur zet altijd de adaptieve verlichting. Schakelt de bewegingsverlichting 's nachts een lamp in, dan brandt die direct in de warme nachtwaarde van de curve.
• Is in de instantie van de bewegingsverlichting Inschakelhelderheid instellen ingeschakeld, dan hoort de helderheid bij de bewegingsverlichting. De adaptieve verlichting schrijft daar geen helderheid.
• Zonder inschakelhelderheid regelt de adaptieve verlichting ook de helderheid volgens de curve (met Helderheid volgens de curve regelen). Een helderheidswijziging bij zo'n lamp pauzeert haar niet, maar houdt alleen de helderheid vast — zo blijft de gehalveerde helderheid van Waarschuwen voor het uitschakelen, of dimmen met de hand, staan terwijl de kleurtemperatuur de curve blijft volgen. In de status staat dan Helderheid vastgehouden tot uit/aan. Het vasthouden eindigt bij het volgende uit/aan of zodra de helderheid weer op de waarde staat die de adaptieve verlichting het laatst heeft geschreven — bijvoorbeeld wanneer de bewegingsverlichting na nieuwe beweging de vorige helderheid herstelt. Ook een herstart van de controller beëindigt het.

Automatisch actief

Bij het opslaan maakt elke instantie de systeemvariabele Automatisch actief aan, ingeschakeld, in de categorie „Adaptieve verlichting – ‹naam van de instantie›”. Wordt de instantie hernoemd, dan schuift de categorie mee.

• Uit: De instantie schrijft niets meer en maakt geen nieuwe pauzes aan. Bestaande pauzes lopen gewoon af.
• Weer aan: Alle ingeschakelde lampen van de instantie krijgen direct de waarde van de curve. Zet een automatisering de waarde opnieuw op aan terwijl ze al aan staat, dan verandert er niets.

In de editor van een opgeslagen instantie schakelt u de variabele rechtstreeks in de sectie Bedrijf — dat wordt direct toegepast, niet pas bij het opslaan van de instantie. Ook automatiseringen kunnen haar zetten, bijvoorbeeld „uit tijdens de vakantie” met de vakantiemodus als trigger. Onder Variabelen vindt u haar in de genoemde categorie; schakel daar Bewerkbaar in, dan verschijnt ze in de nomos app onder Instellingen > Instelbare waarden.

Onder de schakelaar toont Bedrijf de stand van de instantie: de streefwaarde nu en het volgende punt, bijvoorbeeld „Streefwaarde nu: 4130 K · volgend punt 17:42: 3000 K”, en voor elke lamp Aan of Uit, eventueel met „Gepauzeerd tot 18:40”, Gepauzeerd tot uit/aan of Helderheid vastgehouden tot uit/aan.

Beperkingen

• Adaptieve verlichting werkt alleen volgens de curve, zonder helderheidssensor of weergegevens.
• Alle lampen van een instantie volgen dezelfde curve; voor een lamp die moet afwijken, maakt u een eigen instantie aan.
• Zigbee-lampen melden hun kleurtemperatuur niet terug. Een handmatige wijziging van de kleurtemperatuur merkt de adaptieve verlichting daar niet op en ze pauzeert de lamp niet; zodra de curve verder schuift, zet ze weer haar eigen waarde. Wijzigingen van de helderheid worden herkend.

Verwijderen, uitschakelen en terugzetten

• Instantie verwijderen: Het dialoogvenster Instantie verwijderen? wijst erop dat ook de systeemvariabele wordt verwijderd. Automatiseringen die haar gebruiken, vinden haar daarna niet meer.
• Functie uitschakelen: De lampen blijven zoals ze zijn; instanties en systeemvariabelen blijven bestaan. Na het opnieuw inschakelen werkt de functie met dezelfde instellingen verder.
• Terugzetten: Verwijdert alle instanties en hun systeemvariabelen (zie Functies).